İslâm’ın altın hükümleri: Farz, vacip, sünnet

Ümran Küpçü: “Mükellef, farz, vacip ve sünnetin ayrı ayrı tahlilli tanımını yaparak, farz, vacip ve sünnet olan halleri kısa hatlarıyla açıklar mısınız?”

Mükellef Kime Denir?

Mükellef, dinin emirlerini yapmakla ve haramlarından sakınmakla yükümlü kişidir.

Mükellef olmanın, yani dinin emirleriyle yükümlü bulunmanın iki şartı vardır:

1. Akıl sahibi olmak. Akıl sahibi olmayan kişi kaç yaşında olursa olsun dinde mükellef değildir. Kendisine yaptığı işin sorumluluğu yüklenmez, günah yazılmaz.

2. Ergenlik çağına ulaşmış olmak. Ergenlik çağına girme yaşı her insanın biyolojik özelliğine göre ve her iklim şartına göre farklılık gösterebilir. Genellikle erkek çocuklar 12 ile 15, kız çocukları da 9 ile 15 yaşlarında ergenlik çağına girerler.

Ergenlik çağına ulaşmayan bir çocuk ne kadar akıllı olursa olsun mükellef değildir, yaptıklarından sorumlu tutulmaz, kendisine günah yazılmaz.

Farz Nedir?

Dinimiz, mükelleflerin davranışlarını sekiz ayrı hükümle değerlendirmiştir. Bunlar sırayla: Farz, vacip, sünnet, müstehap, mübah, mekruh, haram ve müfsittir.

Farz: Allah’ın kesin emirleri olan ve mükellefin yapmakla yükümlü olduğunda hiç şüphe olmayan davranışlardır. Beş vakit namaz kılmak, Ramazan ayında oruç tutmak, gücü yetenlerin hacca gitmesi ve nisap miktarı malı olanların zekât vermesi gibi…

Farzın işlenmesinde yüksek sevap, özürsüz olarak terkinde ise uhrevî ceza ve azap söz konusudur.

İş ve ibadetlerin farz olanı vacip olanından, vacip olanı ise sünnet olanından, sevap değeri bakımından daha üstündür.

Farz İki Kısımdır:

1) Farz-ı ayn: Her mükellef için bizzat farz olan emirlerdir.

Beş vakit namaz kılmak gibi.

2) Farz-ı kifaye: Bazı Müslümanların yapmasıyla diğer Müslümanlardan düşen emirlerdir. Cenaze namazı kılmak, itikâfa girmek gibi…

Cenazenin namazını kılan Müslüman bulundukça diğer Müslümanlardan bu yükümlülük düşer.  Kılan farz derecesinde sevap kazanır.

Fakat cenazenin namazını kimse kılmaz ise, cenaze ortada kalırsa o mahaldeki bütün Müslümanlar sorumlu ve günahkâr olurlar.

Vacip Nedir?

Kelime anlamı gereklilik olan vacip, Allah’ın yapmamızı istediği ve mükellefin farzdan sonra ikinci derecede yapması gereken davranışlardır. Vacipler farz kadar kesinliği olmasa da, derece bakımdan sünnetten üstündürler.

Kurban kesmek, vitir namazı kılmak, bayram namazı kılmak gibi ibadetler vaciptir.

Vacip bir ibadetin yapılmasında yüksek sevap, özürsüz terkinde ise Allah affetmezse yine uhrevî azap vardır.

Sünnet Nedir?

Peygamber Efendimizin (asm) yaşadığı ve bizi de yaptığımız takdirde güzel ahlâka ulaştıran, Allah’ın hoşlandığı davranışların tamamına sünnet denir.

Sünneti yaşamak büyük sevap, özürsüz terk etmekse sevaptan mahrumiyettir.

Sünnete uyan, mahşer gününde inşallah Peygamber Efendimizin (asm) şefaatine nail olur.

Sünneti yaşamamızı isteyen bizzat Kur’ân’dır.

Kur’ân buyuruyor ki: “Kim Peygambere itaat ederse Allah’a itaat etmiş olur.”1

Bir diğer âyette, “Kim Allah’a ve Resulüne itaat eder ve güzel işler yaparsa, ona mükâfatını iki kat veririz. Onun için Biz Cennette pek güzel ve arkası kesilmeyecek bir rızık hazırlamışızdır.”2 buyuruluyor.

Sünnet-i Seniyyenin tamamı ile amel etmek ancak çok has velilere mahsus olduğunu beyan eden Bediüzzaman, fiilen olmasa da uyabildiği kadar uyma niyeti taşımak ve sünnetin yaşanmasına taraftar olmak suretiyle sünnetin önemini teslim etmenin herkesin elinden geldiğini, hiç olmazsa bunun ihmal edilmemesi gerektiğini ifade ediyor.

Bediüzzaman sünnetin terkinde büyük sevap zayiatı bulunduğunu belirterek, günlük sıradan işlerimizde bile sünnete uymanın âdetimizi ibadete çevirdiğini hatırlatıyor.3

Dipnotlar:
1- Nisa Sûresi: 80.
2- Ahzab Sûresi: 31.
3- Lem’alar, s. 61.

image_pdfimage_print

KONU İLE İLGİLİ MAKALELER

Zekât çeşmesine en güzel mecra
172
Ali Karakaş: “Üstadımızın Münazarat’ta zekâtın verileceği mecra için bir havuz yapınız tavsiyesini açıklar mısınız?”   BÜYÜK BİR ÇEŞME VAR Zekât kendimizden başkasının derdine deva olması ...
Teravihin hükmü
1.382
Teravih namazını kılmanın hükmü nedir? Ramazan ayı gecelerinde teravih namazı kılmak sünnet-i müekkededir. Cemaate geç gelen birisi teravih namazını nasıl tamamlar? Cemaate geç gelen birisi, ce...
Bediüzzaman neden hediye almamıştır?
1.283
Elif Hanım: “Cemaatten bazı kardeşler hediye kabul etmiyorlar, Üstad hediye kabul etmiyordu diye. Üstadın düsturunu uyguladıklarını söylüyorlar. Biz, Üstadın bu davranışının altında bazı hikmetler yat...
Sünnet sevabından istifade etmek
1.288
Ankara’dan Hanım okuyucumuz: “Bilmeden Sünnet-i Seniyyeye uymanın sevabı var mıdır? Meselâ ben önceden uyguladığım bazı görgü kuralarının sünnet olduğunu sonradan öğrendim. Sünnet sevabından istifâde ...
Çocuğa isim vermek
1.604
Erzurum’dan okuyucumuz: “1- İki çocuğu olanlar çocuklarından birisine Peygamber Efendimizin (asm) adını koymazlarsa şefaatinden mahrum kalırlar diyenler var. Doğru mudur? 2- Zübeyir ne anlama geliyor?...
Aksırmanın edepleri, sünnetleri, hükümleri
731
Kadir Bey: “Aksırmanın adap ve erkânı var mıdır? Aksırma duâsında geçen “Yehdina ve yehdikümullah” ne demektir? Hikmetleri nelerdir?” Aksırmanın Edepleri Burun zarının ve nefes kaslarının ani bir ...
Sünnet olmanın fayda ve hikmetleri
402
Ahmet Özdemir: “Allah insanı en güzel şekilde yarattığına göre erkekler neden sünnet olur?” SÜNNET EDEPTİR    Bediüzzaman’ın ifadesiyle, “Sünnet-i Seniyye edeptir. Hiçbir meselesi yoktur ki, a...
Selâmı yerine ulaştırma
383
Musa Bey: “Bizimle gönderilen selâmı yerine ulaştırmanın hükmü nedir?”   Selâmı vermek veya göndermek sünnet; verilen veya gönderilen selâmı almak “farz” hükmündedir. Selâmı taşımak da böyle b...
Sıla-ı rahim
1.044
Erkan Bey: “Sıla-ı rahim yapamadığım zaman kendimi günahkâr hissediyorum. Annemi ziyaret ediyorum; ama annemin uzak akrabalarını ziyaret edemiyorum. Bununla da yükümlü müyüm? Uzak ve en uzak akrabalar...
Dini hükümlerdeki yaş sınırı
6.523
Ersan Bey: “Kız ve erkek çocuklarımızın namaza ve tesettür hükümlerini uygulamaya başlamalarının belli bir yaş sınırı var mıdır?”   Öğrenme, çocuk zararı faydadan ayırmaya başladıktan sonr...
Abdest üzeri
443
Orxan Siraceddinli: “Destemazdan sonra kurulanmak farzdır mı?” Sanıyorum abdesti kast ediyorsunuz. Abdest aldıktan sonra kurulanmak sünnettir.
Ramazan orucunun sünnetleri nelerdir?
3.505
Abdullah Bey: “Ramazan orucunun sünnetleri nelerdir?” Ramazan orucu ile ilgili Peygamber Efendimiz’in (asm) tavsiyelerine uymak bize hem sünnet-i seniyye sevabı kazandırır, hem Peygamber Efendimizi...
Oruç kaç çeşittir?
848
Oruç kaç çeşittir? Dört çeşit oruç vardır. Farz, vâcip, sünnet ve mekruh oruçlar. Farz Oruç: Ramazan orucu, kazâ orucu, kefaret orucu farz oruçtur. Vâcip Oruç: Adak orucu ve bozduğumuz nafile o...
Temizlik imanın yarısıdır
3.569
Uğur Bey: “Bevl pisliğinden korunmanın önemi nedir? Nelere dikkat edilmelidir?”   Temizlik dinimizde önemle ele alınmış ve bazı temel ibâdetler için farz kılınmıştır. Öyle ki, gerekli ve yet...
Abdestin hikmetleri ve faziletleri
16.788
Sakarya’dan Emel Akay: “Abdest almanın hikmetleri, faziletleri, farzları ve sünnetleri nelerdir?”   Abdest kendi içinde maddî temizlik ile mânevî temizliği birlikte barındıran; maddî temizl...
Bu makale size yardımcı oldu mu? Evet Hayır

5 comments

  1. Mekruh mübah haram da gelmeliydi bunlar yeterli bilgiler içeriyor evet güzel ama sadece bunlardan oluşmuyor devamı gelmeliydi.:-)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir