Hasan Kesme: “Salebe hadisinde anlatılanlar sahih midir? Allah tövbe edenin tövbesini kabul ettiği halde Salebe’yi neden affetmedi?”

Salebe Rivayeti Nedir?

Taberi, Kurtubi, Vahidi, Elmalılı1 gibi müfessirler Tevbe Sûresinin 75–77. Âyetlerinin nüzul sebebi olarak bir olay zikrederler.

Söz konusu âyetler şunlardır: “İçlerinden, “Eğer Allah bize lütuf ve kereminden verirse, mutlaka bol bol sadâka veririz ve mutlaka salihlerden oluruz” diye Allah’a söz verenler de vardır. Fakat Allah, lütuf ve kereminden onlara verince, onda cimrilik ettiler ve yüz çevirerek dönüp gittiler. Allah’a verdikleri sözü tutmadıkları ve yalan söyledikleri için O da kalplerine, kendisiyle karşılaşacakları güne kadar (sürecek) bir nifak soktu.”2

Hadise şudur: Salebe bin Hatip adlı kişi Medine’de Peygamber Efendimiz’den (asm) zengin olmak için duâ istiyor. Peygamber Efendimiz (asm) ise kendisini “Şükrünü eda edeceğin az mal şükrünü eda edemeyeceğin çok maldan hayırlıdır.” diyerek şükre dâvet ediyor. Fakat Salebe hiç durmadan aynı isteği tekrarlayınca Peygamber Efendimiz (asm) Salebe’ye duâ ediyor.

Rivayete göre Salebe koyun alıyor. Derken koyunları doğurmaya, çoğalmaya, böcekler gibi üremeye başlıyor. Medine topraklarına sığamaz olunca, koyunlarını vadiye taşıyor. Önce cemaati terk ediyor, sonra namazı… Derken zekât emri geldiğinde “Bu cizyeye benziyor. Bir düşüneyim.” diyor ve zekât vermiyor.

Ardından bir akrabası kendisi hakkında âyet indiğini haber vererek zekât emrinin kesin bir emir olduğunu, cizye olmadığını, yanlışını telâfi etmesi gerektiğini söyleyince pişman oluyor ve Peygamber Efendimiz’e (asm) zekâtını götürüyor. Fakat Peygamber Efendimiz (asm) “Allah beni senin zekâtını almaktan men eyledi.” buyurarak zekâtını almıyor.

Paygamber Efendimiz’in (asm) vefatından sonra Salebe zekâtını Hazret-i Ebu Bekir’e (ra) götürüyor. Fakat Hazret-i Ebu Bekir (ra): “Resulullah’ın (asm) almadığı zekâtı ben de alamam.” diyor. Salebe Hazret-i Ömer (ra) döneminde tekrar zekâtını getirmek istediyse de, Hazret-i Ömer de kabul etmiyor.

Salebe Hazret-i Osman (ra) döneminde zekâtını kabul ettiremeden vefat ediyor.

İki Sa’lebe’den Biri…

Bu rivayeti her ne kadar bir kısım tefsirciler kitaplarına almışsa da, hadis muhakkikleri sıhhatli bulmuyorlar. İbn-i Hazm’e göre bu rivayetin sened zincirinde bulunan Mu’an b Rifa’a, Ali b Yezid, Miskin b. Bukeyr ve Kasım zayıf ravilerdir. Zaten hadis Kütüb-ü Sitte’de de bulunmuyor.

İlk İslâm Tarihçisi İbn-i İshak, Salebe bin Hatip adında iki zat bulunduğunu, birincisinin Bedir ashabından olduğunu ve Uhud Savaşı’nda şehit olduğunu; ikincisinin ise münafıkların fitne için yaptıkları Mescid-i Dırar’ı yapanların içinde yer aldığını ifade ediyor. Bu ikincisine Sa’lebe bin Ebi Hatip deniyor. Ve bu Sa’lebenin ölüm tarihi Hazret-i Osman’ın hilâfet dönemine rastlıyor.

Muhtemeldir ki, bu adam münafıktır ve yukarıda adı geçen âyetlerin inmesine sebep olan hadise -eğer sahihse- bu adamın başından geçmiştir.

Nasıl Yaklaşacağız?

Bu rivayetle gelen habere bir mü’min olarak şöyle yaklaşabiliriz:

Söz konusu Salebe münafıksa mü’min değildir, sahabe de değildir. Bu durumda Peygamber Efendimiz (asm) ve sonraki dönemlerde hulefa-i raşidin adamın zekâtını bu yüzden almamışlardır. Eğer mü’minse, sahabedir. Tövbe etmiştir. Tövbesi ya kabul edilmiştir, ya da hesabı mahşere kalmıştır. Tövbesi kabul edilmişse, zekâtının kabul edilmeyişi zekât emrine tutumuna karşı bir tür ikaz ve kefaret olmuştur.

Dolayısıyla her iki halde de sahabe olduğu nazara alınarak hakkında kıylu kal edilmemek gerekir. Hüsn-ü zan ile yaklaşmak esastır.

Dipnotlar:
1- Hak Dini Kur’ân Dili, 4/2593.
2- Tevbe Sûresi 75-77.


KONU İLE İLGİLİ MAKALELER

Günahlarını düşünmüyorsan neticesinden feryad et!
1.302
Gürkan Özsoy: Âyetlerde geçen “Allah şirki asla affetmez...” hükmü ahirete yönelik bir hüküm müdür? Yani şirk üzerine ölenin kurtuluşu yoktur manasına mı gelir? Bu dünyada bir Müslüman şirke düşse, am...
Alacak zekata dönüştürülebilirmi?
852
Şanlıurfa’dan Mehmet Demir: “Bir fakire satılan mal veya verilen bir borcu; o fakir parayı veremiyorsa zengin o parayı zekâttan sayabilir ve düşebilir mi?Zengin ve zekât yükümlüsü birisi, fakirden...
Zekâtın kefaretinden sakınmalı
720
İsmi mahfuz okuyucumuz: “Zekâtın kazası olur mu? Mallarımızın bir vesile ile elimizden çıkması, zenginlik anında veremediğimiz zekâtlarımız yerine zekât sayılır mı? Yoksa kendi isteğimizle verdiğimiz ...
Eczanedeki ilâçların zekâtı
1.269
“Eczanedeki ilâçların zekâtını ne şekilde hesaplayıp belirleyebilirim?”Diğer ticaret ehlinin yaptığı gibi, eczanede olan ticaret malı olarak bulundurduğunuz ilâçları sayarsınız.İlâç alımlar...
Zekât kimlere verilir?
1.040
“Zekât nerelere verilmelidir?”Kur’ân’da zekâtın sekiz sınıfa verilebileceği beyan edilir. Bunlar: Fakirler, miskinler, zekât işinde çalışanlar, müellefe-i kulûb, köleler, borçlular, Allah yolunda ...
Baba bedduâsından sakınmalı
1.703
İlhan Bey: “Benim babam sağken bana bedduâ etti. O günden beri benim işim gücüm rast gitmiyor. Neye elimi atsam başarısız çıkıyorum. Babamın ettiği bedduâyı geri çevirmem için ne yapmalıyım? 63 yaşınd...
Tövbemizin kabul edildiğini anlayabilir miyiz?
2.010
Bayan okuyucumuz: “Tövbemizin kabul edildiğini anlayabilir miyiz? Bu konuda sahabelerden örnek var mıdır?”HÜSN-Ü ZAN, BİLMEKTEN DAHA İYİDİR Eğer kalbimizde günahtan dolayı hüzün oluşmuşsa, üzüntü...
Ahirete inanan ehl-i kitab ve inanıp amel etmeyen ehl-i iman...
1.562
Zülfikar Balpetek: “Ahirete inanan ehl-i kitabın ve inanıp amel etmeyen ehl-i imanın durumu ne olacak? BÜTÜN İNSANLIK TÖVBEYE DAVETLİDİRAllah’ın affından başka sığınacak kapımız var mı? Dileyelim...
Ne yapınca zekâttan kaçırmış olunur?
1.330
Nazım Bey: “Bir işletmeci makineye yatırım yapınca zekâttan kaçırmış mı oluyor? Ne yapınca zekâttan kaçırmış olunur?”Zekâttan kaçırmak, yani zekât vermeyip, zekât vereceği parayı yatırıma kaydır...
Zekât hesabı
4.792
Uğur Bey: “Birden fazla evi olan birisi evinin birden fazlasının zekâtını ödeyecek midir? Eğer dairelerinden kira alıyorsa zekât hesabını nasıl yapacaktır? Yine kirada dükkânı olan zekât hesabını nası...