Toprak ürünlerinde öşrü unutmayalım

Buğday üreticisi ismi mahfuz bir okuyucumuz: “Yirmi ton buğday kaldırdık. Yağmur suyu ile sulanıyordu. Gübre, ilâç, işçilik ve sair için dokuz milyar masrafımız oldu. Satıldı, on dört milyar alındı. Öşrü verilmemişti. Şimdi paranın zekâtını mı vermeliyiz, yoksa öşrünü vermeli miydik? Eğer öşrünü verecek idiysek ne kadar vereceğiz?”

 

Sözlerime duâ ile başlayayım: Rabbim kazancınıza ve şu satırları okuyanların kazançlarına bin bereket lütfetsin. Âmin.

Siz buğdayın ticaretçisi değil, üreticisi olduğunuzdan öşrünü vermeniz gerekiyordu. Eğer ticaretini yapsaydınız kırkta bir zekâtını vermeniz gerekecekti. Üreticisi olduğunuz için onda bir veya sulama durumuna göre yirmide bir öşrünü vermekle yükümlüsünüz. Nitekim Cenâb-ı Hak: “Ürün alındığı zaman hasat gününde onun hakkını verin.”1 buyuruyor.

Ürünün hakkı, onun üzerinde hak olan öşürdür.

Peygamber Efendimiz (Sallallahü Aleyhi Vesellem), yağmur, nehir ve kaynak sularıyla kendiliğinden, masrafsız ve emeksiz olarak sulanan arazilerin ürününden onda bir; kova, dolap beygiri ve diğer vasıtalar ile masraf ve emek harcanarak sulanan arazilerin ürününden –masraf ve emeğe nispetle hafifletilmiş olarak- yirmide bir öşür verilmesini emrediyor.

MASRAFLAR DÜŞECEK Mİ?

Günümüzde tarım ürünleri üzerinde sulama masrafı olmasa bile, gübre, ilâçlama, mazot, traktör, işçilik ve muhtelif masrafların önemli yekûn tuttuğu bir vakıadır. Sulama masrafı dışındaki diğer masrafların, öşür oranını değiştirip değiştirmeyeceği âlimlerce içtihada konu olmuştur.

Hanefî fukahası, tohum, amele ücreti ve sair masraflara bakılmadan, sulama durumuna göre ürünün onda biri veya yirmide birinin öşür olarak verileceği hükmünde birleşirken; Şâfiîlerden Remlî, arâzi için yapılan masraflar ile ekin için yapılan masrafları birbirinden ayırıyor.

Meselâ su kanalı açılmasını –kanal kalıcı olduğundan- arâzi için bulan Remlî, el ile veya deve ile yapılan sulamayı ekin için bulur. Neticede el ile veya deve ile yapılan sulamada masraf ekin için yapıldığından, böyle masrafla yetişen ekinde, yapılan masrafa göre öşür oranı değişir. Yani tamamen el ile sulanırsa yirmide bire, yarısı yağmur suyu ile sulanırsa öşür oranı on beşte bire düşer.2 Muhterem Halil Günenç Hoca bu görüşten hareketle, günümüzde sulamaya denk bir masraf tutan ve sırf ekinin daha iyi yetişmesini sağlayan –ve arazi için olmayan-gübre ve ilâçlama masrafları yapıldığı takdirde, bunu sulama masrafına kıyas ederek, öşür oranına yansıtılmasını daha uygun bulur.

Buna göre, gübre ve ilâç verilerek yetiştirilen ve yağmur suyu ile beslenen ekinlerin ve kuru tarım ürünlerinin öşrünün, Şâfiî Mezhebine uyularak “on beşte bir” verilmesinin uygun bulunduğu anlaşılmaktadır.3

Bu durumda sizin, bir ton 300 kg civarında bir öşür borcunuz çıkmış oluyor. Öşür oranı on beşte bire çekildiğinden, artık bundan masraflar düşmeyecektir. Buğdayın tamamı satılmışsa, bu miktar buğdayın parasal bedeli de öşür niyetine verilebilir.

MEYVELERE ÖŞÜR VAR MIDIR?

Ağaçtaki meyveler de aynı oran ve şartlarla öşre tâbidir. İmam-ı Azam ile Ahmed bin Hanbel’e göre, istifade edilen her toprak mahsulü öşre tâbidir. Öşrü verilmemiş hububattan veya ağaç üstündeki meyveden yemek Hanefîlere göre de, Şâfiîlere göre de câiz değildir. Yiyen günahkâr olur.

Çünkü henüz öşrü verilmediğinden içinde kul hakkı vardır. Ancak öşre esas olacak şekilde hesap ederek yer ve yediği miktarı da sonra öşür hesabı içine alırsa, yemek caiz olur.

İkramlar, zekât hesabına geçmez.

Hediyeler ise, öşür verilebilecek yerlere, öşür niyetiyle verilirse öşür hesabına geçer. Bu durumda hasat mevsiminde, öşür verilebilecek sekiz sınıftan kendisince en uygun olan bir veya birkaç sınıfa, öşür niyetiyle muhtelif çuvallar halinde dağıtılan ürünler öşür hesabına geçer.

Öşür niyetini kalben yapmak yeterlidir. Dil ile ikrar etmek şart değildir. Fakat ihtiyaç varsa dil ile de niyet yapılabilir.

Allah kabul etsin. Âmin.

Dipnotlar:

1- En’am Sûresi, 6/141.
2- N. Muhtâc, 3/77.
3- G. M. Fetvâlar, 1/238.

image_pdfimage_print

KONU İLE İLGİLİ MAKALELER

Kur´ân´da varlıkların dili
487
“Kur’ân’da, diğer meyveler yanında üzüm ve hurmadan ismen bahsedilmesinin ne gibi hikmetleri vardır?”   Kur’ân varlıklardan, varlıkların zâtları ve mahâretleri için bahsetmez, yani varlıkla...
Kamu kuruluşunun bahçesinde ki ağaçların meyvelerinden yiyeb...
672
“Devlete ait bir kamu kuruluşunda çalışmaktayım. Kamu kuruluşunun bahçesinde yetişen ağaçların meyvelerinden yiyebilir miyiz?”   Devlete ait meyvelerden devlet gelir elde ediyorsa buna el s...
Kur´ân bahçesinin meyveleri
438
Abdullah Bey: “Kur’ân’da, diğer meyveler yanında üzüm ve hurmadan ismen bahsedilmesinin ne gibi hikmetleri vardır?”   Kur’ân, varlıklardan, varlıkların zatları ve maharetleri için bahsetmez...
Âlem kitabının mürekkebi
484
İsmail Bey: “Peygamber Efendimiz (asm) kâinatın efendisi, gönüllerin padişahı! On sekiz bin âlem onun yüzü suyu hürmetine yaratılmış. Hiçbir şey yokken Allah Peygamber Efendimizi (asm) sevmiş. Bilindi...
Zekât ile öşür arasındaki fark nedir?
2.375
Mahmut63800 rumuzlu okuyucumuz: "Zekâtla öşür çoğu zaman karıştırılmaktadır. Açıklar mısınız?” Zekât ile öşür oran olarak her ne kadar birbirinden farklı olsalar da, sonuçta her ikisi de zekâttır. ...
Kur´ânda tefekküre dâvet
505
Ayşe Hanım: “Kur’ân’ın meyvelerden, sebzelerden ve bitkilerden bahsedişi onlardan daha iyi faydalanabilmemiz için midir? Yoksa başka amacı var mıdır?”   Kur’ân varlıklardan, yani meyvelerden, ...
Kâinatın çekirdeği ve meyvesi
650
Konya’dan okuyucumuz: “Madem Peygamberimiz (a.s.m) kâinatın yaratılmasına sebeptir ve Allah insanlara din olarak İslam’ı seçmiştir, o halde Peygamberimiz (a.s.m) niye en son Peygamber gönderildi? Niye...
Öşür ve zekât
716
Ali Karakaş: “Ege’de öşür bilinmiyor. Oysa Allah Ege’ye çok ürün veriyor. Öşür nedir? Nisabı ne kadardır? Masraflar çıkıyor mu? Sulanan ve sulanmayan yerlerle ilgili ölçüler nelerdir? Bunları bir yazs...
Üzümün zekâtı nasıl verilmeli?
1.764
İzmir/Bornova’dan Bahtiyar Eren: “Üzümün öşrü (zekâtı) mal ile mi, para ile mi verilmeli? Stopaj vergisi öşürden düşülür  mü?” Toprak mahsullerinin zekâtını, ürün olarak vermek daha evlâdır. Cenâb-ı ...
Öşür ölçüleri
1.366
Kırşehir’den Ethem ERBAŞ: “Günümüzde tarlaya yapılan masraf arttı, verim düştü. Benzin parası, gübre parası ve sâir masraflar girdi. Bir çiftçi yüz ton ektiği tarladan eğer üç yüz ton buğday alırsa bu...
Kâinatın çekirdeği ve meyvesi
408
Konya’dan okuyucumuz: “Madem Peygamberimiz (asm) kâinatın yaratılmasına sebeptir ve Allah insanlara din olarak İslâm’ı seçmiştir, o halde Peygamberimiz (asm) niye en son Peygamber gönderildi? Niye ilk...
Bu makale size yardımcı oldu mu? Evet Hayır

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir