Tamer Bey: “Allah’ın eli, inmesi, arşa istivası, ruhu, gülmesi ve sevinmesi vs. Bu tarz âyet ve hadislerde geçen sıfatları Risale-i Nur nasıl yorumluyor?”

HABERİ SIFATLARIN ANLAMI

Allah’ın Haberi Sıfatları, Kur’ân’ın ve hadislerin doğrudan haber vermesiyle öğrendiğimiz, gerçek manasını ancak Allah’ın bildiği İlâhî Sıfatlardır.

Böyle sıfatlara, manasını doğru kavramak için doğru tevillere ihtiyaç duyulması dolayısıyla Müteşabih Sıfatlar da denmiştir.

Bediüzzaman’a göre, insanlar Allah’ın bazı sıfatlarının hakikî manasını kavramaktan aciz olduklarından, Kur’ân böyle sıfatları mecazi ifadelerle, yani insanlarca bilinen lafızlarla zihinlere yaklaştırmıştır.1

Haberî sıfatları okurken, gerçek manasını Allah’a bırakmalı, Allah’ı cisimden, şekilden, mekândan ve yönden tenzih etmeli, Allah’ı Allah’ın dışındaki şeylere benzetmekten kaçınmalı, Allah’ın ulviyet ve kutsiyetine uygun düşmeyen, yorumlardan uzak durmalıyız.

Meselâ Kur’ân’da çok geçen, taht kurma ve tahta oturma manasına gelen “İstiva” sıfatının mahiyeti ve anlamı İmam-ı Mâlik’e (ra) sorulunca, İmam hiç yorum dahi yapmadan demiş ki:

“İstivâ meçhul, keyfiyeti makul değil, buna inanmak vacip, sual sormak ise bid’attir.”2

KUR’ÂN REHBER-İ MUTLAK OLDUĞUNU BÖYLE GÖSTERİYOR

Allah’ın bazı sıfatlarının Kur’ân’da bizim bildiğimiz kavramlarla bildirilmesi Kur’ân’ın rehber-i mutlak olduğunu gösteriyor.

Yoksa Bediüzzaman’a göre, Kur’ân beşere, bir ulû’l-azm olan Hazret-i Mûsâ’nın (as) Tûr-i Sînâ’da birkaç dakika ancak dayandığı kelâmullah tarzında hitap etse ve Allah’ın bazı sıfatlarını müteşâbih olarak değil de hakikî manasıyla ifade etseydi, insanların bunu anlamaları mümkün olmazdı.3 Bedîüzzaman, böyle Müteşâbih sıfatlar için Cenâb-ı Hakk’a şekil ve sûret vermekten kaçınılması gerektiğini önemle vurgulamıştır.4

Haberî sıfatlardan bir kısmını kısaca ele alalım:

İstivâ:

İstivâ; yükselmek, istilâ etmek, tahta oturmak, hükümran olmak manaları ile zihne yaklaştırılabilir. Kur’ân’da, “Rahmân arş üzerinde istivâ etmiştir.”5 Âyeti birçok sûrede geçiyor.

Bedîüzzaman Kur’ân’da zikri geçen “İstivâ sıfatı ile, Allah’ın kendi Rubûbiyet mertebesini bir sultanın taht-ı saltanatında durup icrâ-i hükûmet ettiği misalinde ve azametinde, takdim buyurduğunu beyan eder.6 Böylece bir sultandan korkan insanoğlunun, Rabb’inden daha fazla haşyet ve heybet duyması gerektiği vurgulanmak istenmiştir.

Vech:

Vech, yüz demektir. Bu kavramla vecih, sîmâ, zât ve vücud mânâlarını zihmimize yaklaştırıyor. Kur’ân’da bir çok sûrede geçen “Celâl ve ikram sahibi olan Rabb’inin Vech’i bâkîdir.”7 Âyeti, “Vech” sıfatını telâffuz ediyor.

Bedîüzzaman, “Her şey helâk olup gidicidir, ancak O’nun Vech’i müstesnâ”8 âyetinde geçen “Vech” sıfâtını Allah’ın Zâtı, Vücudu, Bekâ’sı, Sermediyeti ve Vahdâniyeti olarak tevil etmiştir.9

Yed:

“Yedullâh= Allah’ın eli”10 demektir. Bu sıfat, kuvvet, kudret ve nimet olarak te’vil edilmiştir. “Ey İblis! İki elimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan nedir?”11 Bir diğer âyette, “Göğü elimizle biz kurduk.”12 buyuruluyor.

Bediüzzaman bazen “yed-i kudret”13, bazen “dest-i gaybî” lâfızlarıyla bu sıfatı zikrediyor.14

Bedîüzzaman, Cenâb-ı Hakk’ın kendisine ait bir sıfatı bizim bildiğimiz bir mana ile zihnimize bu kavram ile yaklaştırdığını ifade ediyor.15

Bu tevillerde de görüldüğü gibi âyet ve hadislerde geçen Allah’ın inişini “rahmet tecellisi” ile ruhunu “irade, emir ve kudret” ile, gülmesini “şefkat” ile tevil edebiliriz.

Dipnotlar:
1) İşârât’ül-İ’câz, S. 22. 2) Beyhakî, El-Esmâ, 408-409. 3) Sözler, s. 170. 4) Muhâkemât, s. 40. 5) Tâhâ Sûresi, 20/5; Bakınız: Bakara Sûresi, 2/29; A’râf Sûresi, 7/54; Yunûs Sûresi, 10/3; Ra’d Sûresi, 13/2; Furkân Sûresi, 25/59; Secde Sûresi, 32/4; Fussilet Sûresi, 41/11; Hadîd Sûresi, 57/4. 6) Sözler, s. 354. 7 ) Rahmân Sûresi, 55/27; Bakınız: Bakara Sûresi, 2/115, 272; Ra’d Sûresi, 13/22; Rûm Sûresi, 30/38; İnsân Sûresi, 76/9; Leyl Sûresi, 92/20. 8) Kasas Sûresi, 28/88. 9) Sözler, s. 618; Lem’alar, s. 245; Mektûbât, s. 62. 10) Fetih Sûresi, 10. 11) Sâd Sûresi, 38/75; Bakınız: Mâide Sûresi, 5/64; Âl-i İmrân Sûresi, 3/26; Fetih Sûresi, 48/10; Hadîd Sûresi, 57/29; Yâsin Sûresi, 36/83; Mülk Sûresi, 67/1. 12) Zâriyât Sûresi, 51/47. 13) Sözler, s. 283; İşârât’ül-İ’câz, s. 137, 205, 209. 14) Şuâlar, s. 521. 15) İşârât’ül-İ’câz, s. 22.


KONU İLE İLGİLİ MAKALELER

Abdest nurdur, fazilettir
1.721
Nazmi Öztürkçü: “Televizyon ekranlarına yansıtılarak okunan Kur’ân-ı Kerîm sayfalarına abdestsiz bakarak okuyabilir miyiz? Takip edebilir miyiz? Keza televizyon ve radyolarda okunan Kur’ân-ı Kerîm’i y...
Neden İncil ve Tevrat korunmamış
4.947
Almanya’dan okuyucumuz: “Allah (c.c.) neden İncil, Tevrat gibi gönderdiği kitaplarını korumamış; ama Kur’ân-ı Kerim’i kıyamete kadar korumayı vaad ediyor?” Peygamberler kendi dönemlerinde insanların...
Bu ay Kur’ân’ın bayramıdır
614
Abdulhadi Bey: “Ramazan ile Kur’ân arasındaki bağlantıyı açıklar mısınız?” Ramazan-ı Şerifin mânâsı ve mahiyeti ile Kur’ân-ı Kerim arasında çok yakın bir irtibat ve yakınlık bulunduğunu kaydeden B...
Kıyâmete kadar olacak önemli hadiseler
6.824
İzmir’den Salih Sütçüoğlu: “Hazret-i Peygamber (asm) son peygamberdir. Kıyâmete kadar olacak önemli hâdiseleri nübüvvet gözüyle görüp haber vermiştir. Âlem-i İslâm’a yapılan bu fecî taarruzdan haber v...
Kur’ân’da bir meşveret örneği
1.108
İhsan Bey: “Meşveretin hükmü nedir? Kur’ân’da meşveret örneği var mıdır? Meşveretsiz yaptığımız hizmetlerdeki sorumluluğumuz nedir?” Meşveret Allah’ın Emridir Allah meşveret etmekten müstağnidir. ...
Hangi mü’mine iki cennet verilecektir?
537
Serra Hanım: “Anneannem vefat etti. Cennete gitti dediler. Hep söylenir, ama merakımın önüne geçemedim: Cennet nasıl bir yerdir? Ben Allah’ı görmek istiyorum. Ne yapabilirim?”   Öncelikle ann...
Neden hüsn-ü zan etmeliyiz?
1.592
İzmir Çamdibi’nden Ulaş Ulusoy: “Ben kulumun zannı üzereyim. Beni nasıl tanırsa ben onunla öyle muamele ederim.” hadisini nasıl anlamalıyız?” KÖTÜ İNSAN YOKTUR Hüsn-ü zan içimizde beliren umut, du...
Ramazan-ı mübarek ve Kur’ân
508
 Abdullah Bey: “Ramazan ile Kur’ân arasındaki bağlantıyı açıklar mısınız?” Ramazan-ı Şerifin manası ve mahiyeti ile Kur’ân-ı Kerim arasında çok yakın bir irtibat ve yakınlık bulunduğunu kaydeden Bed...
Yeşil ağaçtan ateş nasıl çıkar?
141
Sami Bey: “Yasin Sûresi’nde geçen yeşil ağaçtan ateşin çıkarılması ne demektir? Açıklar mısınız?”   BAK KUDRET DELİLİ Yeşil ağaçlardan ateşin çıkması Allah’ın ölüden diriyi yaratan ve çürü...
Kur’ân’a abdestli dokunmak
1.906
Antalya’dan okuyucumuz: “Kur’ân Allah kelâmıdır; kul Allah’ın kelâmını her şekilde okuması lâzım. Ona abdestsiz dokunulur diyorlar. Ne derece doğrudur?” Bu konuyu defalarca yırtanlar olsa da, biz on...