İstanbul’dan Ümit Şafak: “Kur’ân mı önce yaratıldı, insan mı? Rahman Sûresinde Kur’ân’ın önceliği var gibi… Âyeti yorumlar mısınız?”

RAHMAN KUR’ÂN’I ÖĞRETTİ

Rahman Sûresinin başlangıç âyetleri şöyledir:

“O Rahman ki, Kur’ân’ı öğretti, insanı yarattı. Ona beyanı öğretti.”1 Bu âyetlerde, Allah’ın rahmeti Kur’ân ile ifade edilmiştir. Bundan, Kur’ân’ın beşeriyet için başlı başına bir rahmet olduğunu anlıyoruz.

“Rahman Kur’ân’ı öğretti” cümlesinde mef’ul (öğretilenin kim olduğu) hazfedilmiş yani kapalı bırakılmış, açıktan zikredilmemiştir. Böylece öğretilen şeyin çok büyük olduğu anlatılmak istenmiş, mânâ daha da zengin hale getirilmiştir.

Bu mana üç şekilde ifade edilebilir:

a) Allah Kur’ân’ı önce Cebrail’e (as) ve mukarreb meleklere öğretti. Cebrail (as) ise Kur’ân’ı, Hazret-i Muhammed’in (asm) kalbine indirdi. Nitekim Kur’ân, “Onu senin kalbine Rûh-ül-Emîn indirdi.”2 buyurmuştur. Keza Kur’ân, “Şüphesiz o şerefli bir Kur’ân’dır, korunmuş bir kitab (olan Levh-i Mahfuz’dadır). Ona ancak tertemiz olanlar dokunabilir.”3 buyurmuştur.

Bilindiği gibi Cebrail’in ve sair meleklerin yaratılışı insandan öncedir. Diğer yandan, Cebrail ve melekler beka âleminde bulunmaktadırlar. Dünya ve dünyada insanın yaratılışı elbette beka âleminden sonradır. Başka bir ifade ile beka âleminde zaman, dünyayı yutacak boyutta geniştir. Yani, bu dünyanın binlerce senesi, beka âleminin birkaç dakikası hükmündedir. Nitekim Bediüzzaman’ın ifadesiyle: “Beka âleminin birkaç dakikası, bu dünyanın binler senesini tazammun etmiştir.”4

KUR’ÂN ZAMAN ÜSTÜDÜR

b) Mef’ûl’ün Hazret-i Muhammed (asm) olması durumunda, muhtemel mana: “Allah, Kur’ân’ı Hazret-i Muhammed’e (asm) öğretti” olacaktır. Bilindiği gibi Hazret-i Muhammed’in (asm) nurunun yaratılışı kâinattan da, meleklerden de öncedir.5 Kur’ân ise Allah kelâmıdır ve zaman üstü bir konumdadır.

c) Gizli mef’ul insandır. Bu ihtimal ile mana şöyle olur: “Allah Kur’ân’ı insana öğretmiştir.” Tek başına rahmet olan Kur’ân, insanın yaratılmasından daha büyük bir nimet olduğundan âyette önce gelmiştir.

Burada mef’ulün (kime öğretildiğinin) hazfediliş hikmetini büyük Müfessir Fahrettin Razi şöyle açıklıyor: “Bu, öğretme nimetinin genel ve şümullü olduğuna işarettir. Nitekim Arapça’da, kime yedirdiğini belirtmeden, sırf o adamın keremine ve cömertliğine işaret olsun diye “Falanca yemek yedirir” denilir.”6

Fahrettin Razi’ye göre bu sûrede ulvî ve semavî nimetler önce, süflî ve dünyevî nimetler sonra zikredilmiştir. Kur’ân’ın öğretilmesi ulvî ve semavî bir nimet olduğu için önce; insanın yaratılması dünyevî bir nimet olduğu için sonra zikredilmiştir.

KUR’ÂN ÂLEM-İ GAYBIN LİSANIDIR

Nitekim Rahman Sûresinin devam eden âyetlerinde de bu sıra gözetilmiştir:

Meselâ, ulvî olanlara işaret olarak, 5. Âyette: “Güneş ve ay, (muntazam) bir hesap ile dönmektedir.”7 buyurulur; hemen ardından yeryüzünün ağaçlarına ve bitkilerine inilerek: “Otlar ve ağaçlar (Allah’a) boyun eğerler.”8 buyurulur.

Keza devam eden âyetlerde bundan sonra, “Göğü yükseltti ve ölçüyü koydu.”9 buyurarak gökyüzüne işaret eden Rahman Sûresi, hemen ardından, “Ölçüde haddi aşmayın. Tartıyı adaletle yapın, teraziyi eksik tutmayın. Allah, yeri yaratıklar için var etti.”10 buyurarak yeryüzüne inip insana uyarıda bulunmuş ve yeryüzünün yaratılışını hatırlatmıştır.

Anlaşılıyor ki, insana Kur’ân’ın öğretilmesi çok büyük bir nimet ve bereket olduğu için, bu, insanın yaratılışından önce zikredilmiştir.

Netice itibariyle Kur’ân, Bediüzzaman’ın ifadesiyle: “Âlem-i şehâdette âlem-i gaybın lisânı; ve şu âlem-i şehâdet perdesi arkasında olan âlem-i gayb cihetinden gelen iltifatât-ı ebediye-i Rahmâniye ve hitâbât-ı ezeliye-i Sübhâniyenin hazînesi; ve şu İslâmiyet âlem-i mânevîsinin güneşi, temeli, hendesesi; ve avâlim-i uhreviyenin mukaddes haritası; ve zât ve sıfât ve esmâ ve şuûn-u İlâhiyenin kavl-i şârihi tefsir-i vâzıhı, bürhan-ı kâtıı, tercümân-ı sâtıı”11 olduğu için nimetiyet ciheti, insanın yaratılışının nimetiyet cihetinden üstündür ve önce zikredilmeye lâyıktır.

Dipnotlar:

1- Rahman Sûresi: 1-4. 2- Şuara Sûresi: 193, 194. 3- Vakıa Sûresi: 77-79. 4- Mesnevî-i Nuriye, (1997), s. 166. 5- Mesnevî-i Nuriye, (1997), s. 103; Keşfü’l-Hafa, 1:266: 827. 6- Fahruddin Er-Râzi, Tefsir-i Kebir Mefâtihu’l-Gayb, Akçağ Yayınları: 21/67. 7- Rahman Sûresi: 5. 8- Rahman Sûresi: 6. 9- Rahman Sûresi: 7. 10- Rahman Sûresi: 8-10. 11- Sözler, (1994) s. 330, 331.


KONU İLE İLGİLİ MAKALELER

Taşın yakıt ve azap olması
785
 Erkan Bey: “‘Ateşi insanlar ve taşlar olan Cehennem’den sakının.’1 âyetini açıklar mısınız? Bu âyette taşların nazara verilmesinin hikmeti nedir?” Asırlar boyu insanlar, küfürlerini taşlardan yaptı...
İnsan günahının affedildiğini bilir mi?
2.121
Mustafa Bey: “Tövbe eden insan affedildiğini bilir mi?” Sınırsız Af Vardır; Fakat… Cenâb-ı Allah genel affını Kur’ân’da ilân etmiştir. Buyurmuştur ki: “Ey kendilerine haksızlık edip ölçüyü aşan ku...
Kur’ân’da şifa âyetleri
35.155
Burcu Hanım: “Kur’ân’da şifa âyetleri hangileridir? Bu âyetlerin hükmüyle ilgili bir uygulama tarzı var mı?” İnsanın hastalandığında şifa için sebeplere müracaat etmesi, bu çerçevede tıbbın tavsiye...
Ahsen-i takvim sırrı ve ibadet
719
Fatma Hanım: “23. Sözün 5. Nüktesinde ahsen-i takvim sırrı ile ibadet arasında bağlantı kuruluyor. Bu bölümü açar mısınız?” AHSEN-İ TAKVİM SIRRI Yirmi Üçüncü Söz’ün Beşinci Nüktesi Fatiha Sûresini...
Ekrandan dinlemekle mukabele olur mu?
112
Rıdvan Bey: “Kur’ân’ı seri okuyan olmayınca radyodan, teypten, bilgisayardan veya MP3’’ten açıp onu takip ederek hatmedince hatim ve mukabele sayılır mı?”   Hiç şüphesiz makbul olan, mukabele...
Kur’ân’da meşveret örneği var mıdır?
1.194
İhsan Sarı: “Meşveretin de namaz gibi farz olduğu söyleniyor. Bu doğru mu? Meşveretsiz yaptığımız işlerden ne derece sorumluyuz? Kur’ân’da meşveret örneği var mıdır?” MEŞVERET ALLAH’IN EMRİDİR All...
Kâinatta en yüksek yaratılış insanın yaratılışıdır...
1.246
Zülfikar Bey: “ İşaratül İcaz 248’de “Benim, beşerin hilkati hakkında bir hikmetim vardır; o hikmetin hatırası için, fesatlarını nazara almam.…” bu ne yüksek bir hikmettir? İnsanın yaratılışına ayrı ...
Abdest nurdur, fazilettir
1.697
Nazmi Öztürkçü: “Televizyon ekranlarına yansıtılarak okunan Kur’ân-ı Kerîm sayfalarına abdestsiz bakarak okuyabilir miyiz? Takip edebilir miyiz? Keza televizyon ve radyolarda okunan Kur’ân-ı Kerîm’i y...
Kur’ân’a abdestli dokunmak
1.861
Antalya’dan okuyucumuz: “Kur’ân Allah kelâmıdır; kul Allah’ın kelâmını her şekilde okuması lâzım. Ona abdestsiz dokunulur diyorlar. Ne derece doğrudur?” Bu konuyu defalarca yırtanlar olsa da, biz on...
Mübarek gecelere mahsus okuma biçimi var mıdır?
132
Konya’dan Merve Çetinkaya:“Kandil gecelerinde cemaatle toplu bir şekilde Kur’ân ve Cevşen okumaları yapılıyor. Bu doğru mudur; yoksa bunlar şahsî ibadet olduğundan herkesin kendisi evinde mi okumalıdı...