Mezheplere ne gerek var?

İzmir Kemeraltı’ndan Serhat Bey: “Mezheplere ne gerek var? Peygamber Efendimiz (asm) zamanında mezhep mi vardı?”

Bir Suda Beş Doğru

Öncelikle şunu belirtelim. Mezhepler dinde ayrımcılık olsun diye çıkmamışlardır. Mezhepler, dinde vahyi, yani Kur’ân’ı ve sünneti açıklayan zengin, isabetli ve sıhhatli yorumlara ulaşmak için akademik seviyede kurulmuş birer okul olarak ortaya çıkmışlardır.

Cenâb-ı Hakk’ın vahiyle sabit kıldığı meselelerde zaten, mezhepler arasında görüş ve uygulama farklılığı yoktur. Ancak vahiy nazarı, sırf rahmeti şümullü tutmak ve her insanı kucaklayabilmek, hiçbir ihtiyacı dışarıda bırakmamak için her meselede kesin hüküm koymamış, teferruatı âlimlerin içtihatlarına bırakmıştır. Vahiy dininin insan aklına ve düşüncesine duyduğu güven ve itimadın tecellisidir bu.

İnsan fıtratına ve tabiatına göre teferruatta bazı farklılıkların bulunması da gayet normaldir. Bediüzzaman Hazretleri’nin verdiği misali hatırlayalım: Bir su, beş muhtelif hastaya göre beş ayrı hüküm alır. Beşi de doğru olur. Denilebilir ki bir su içmede beş doğru olur mu? Olur! Şöyle ki, meselâ bir adam var hastalığının mizacına göre su ilâçtır; buna su tıbben vaciptir. Diğer bir adam var, hastalığı açısından su zehirdir; bu kişiye su tıbben haramdır. Diğer birisine su az zarar verir; tıbben bu adama mekruhtur. Bir diğerine su zararsız menfaat verir; tıbben buna sünnettir. Diğer kişiye ise su ne zararlıdır, ne faydalıdır; buna da su tıbben mubahtır! İçtikçe içebilir; afiyet olsun!1

Şimdi, suya sadece “ilâçtır; vaciptir, tek doğru budur!” diyebilir misiniz? Bu durumda sudan zarar gören insanlara ne diyeceksiniz? Öyleyse su bazılarına tıbben mekruhtur, bu da doğrudur; bazılarına tıbben haramdır bu da doğrudur, demeniz gerekir. Aksi takdirde herkesi su içmeye mecbur bırakırsınız ki, birçok insan bundan zarar görür ve siz insanları hasta etmiş olursunuz.

Her Hak Mezhebin İçtihadı Doğrudur

İşte bir mezhepte farz olan bir husus, diğer bir mezhepte sünnet ise, bunu rahmet bilmek lâzımdır.

En azından şöyle düşünmeli: Farz olan bu meseleye güç yetiremeyenler, şu mezhebe göre günahkâr olmazlar; çünkü o mezhepte bu mesele sünnettir. Bu durumda bu meseleyi sünnet sayan mezhep, bir takım hallerde, bazı tabiatları en azından günahtan kurtarmış olmaktadır. Diğer mezhep de diğer bazı durumlarda insanlara sevap ve feyiz kaynağı göstermiş olmaktadır.

Meselâ, Kurban Bayramı’nda hali vakti yerinde olanların kurban kesmeleri Hanefî Mezhebine göre vacip; Şafiî Mezhebine göre sünnettir.

Bu şu demektir: Kurban Bayramında hali vakti yerinde olduğu halde, herhangi bir özürle kurban kesmeyen Müslüman, Şafiî Mezhebine göre günahkâr olmaz.

Meselâ, Hanefî Mezhebine göre, yanında kocası, babası, erkek kardeşi, oğlu, dayısı… Vs. bir mahremi olmayan zengin kadın bizzat hacca gitmez; yerine vekil gönderir. Ancak Şafiî Mezhebi aynı kadının, kafilede güvenilir birkaç kadın bulunduğu takdirde, yol emniyeti de varsa bizzat hacca gidebileceğine hükmetmiştir. Hanefî olan bir Müslüman kadının, ihtiyaç olduğunda Şafiî Mezhebinin bu içtihadı ile amel etmesinde hiçbir sakınca yoktur. Her mezhebin içtihadı haktır; ihtiyaç olduğunda amel edilebilir ve edilmelidir.

Mezheplerin Farklı Olması Rahmettir

Netice itibariyle mezhepler arası ihtilâfları ve görüş farklılıklarını; insanların fıtratlarına, tabiatlarına, özel durumlarına ve problemlerine sunulan farklı birer “doğru çözüm” saymalı, her insanın her mezhebe değişik zamanlarda ihtiyaç duyabileceğini nazara almalı; her mezhepte muhtelif tabiatlara muhtelif çözümler sunulmuş olacağını dikkatimizden uzak tutmamalıyız.

Bunu da, İslâmiyet’in zengin, içtihada değer veren, cihanşümul ve merhamet dini oluşunun alâmeti saymalıyız. Halimize, fıtratımıza veya problemimize uygun bir çözümü diğer bir mezhepte bulduğumuzda, mezhep taassubuna hiç gerek duymaksızın, o mezhebin sunduğu reçeteden de faydalanmalıyız.

Ancak, bu keyfî olmamalı; farklı bir mezhebin görüşü ile amel edecek isek, bunu mutlaka ciddî bir ihtiyaca binaen yapmalıyız.

Dipnot:
1- Sözler, s. 447.

image_pdfimage_print

KONU İLE İLGİLİ MAKALELER

Örfümüzde saygı vardır
1.888
Diyarbakır’dan okuyucumuz: “1- İslâmiyet’e ve sünnet-i seniyyeye göre bir insan kayınpeder ve kayınvalidesine nasıl hitap etmelidir? Onlara anne ve baba diye hitap etmek doğru mudur? 2- İnsan evlendiğ...
Kurban Bayramında kurban kesmenin hükmü
37.987
İzmir’den Mehmet ÇETİN: “Kurban bayramında kurban kesmenin hükmü nedir? Bazan farz gibi anlaşılıyor ve gücü yetmeyen insanlar da, o bu kesti diye kesmeye zorlanıyor. Kimileri vacip diyor, kimileri de ...
Cuma namazının sıhhat şartları
12.204
İsmail Özdemir: “Cuma Namazı kimlere farzdır? Bir yerde Cuma namazı kılınması için gerekli şartlar nelerdir? Hanefi Mezhebine göre köylerde Cuma namazı kılınır mı?” Cuma namazını farz kılan ây...
Dinde füruat ne demektir?
1.937
Refik Bey: “Geçen gün bir arkadaşım namazın ve orucun füruat olduğunu söyledi... Sebebini de başörtüsünün füruat olması konusunda yapılan bir açıklama ile izah etti; şöyle; başörtüsü imanın esaslarınd...
İnanç çizgisinde isâbet
378
Mu'tezile mezhebinin Üstad Bedîüzzaman'ca eleştirilen görüşleri nelerdir?   Her ne kadar günümüzde Mu'tezile mezhebinin mensubu kalmamışsa da, fikir ve görüşlerinin bilinmesi, doğrunun bulu...
Gecelerimizin sünneti: Teravih Namazı
657
Erzurum’dan okuyucumuz: “Teravih namazı hakkında bilgi verir misiniz? Şafiî mezhebinde olan bir kişi teravih namazını ikişer rekât halinde mi kılmak zorundadır? Dört rekât halinde kılan bir imama uyab...
Yeni Haruriyeler mi var?
1.621
Sakarya’dan Mehmet Hanifi Tepe: “Kadınların hayız halinde namaz kılamayacağını, fakat oruç tutabileceğini Bakara Sûresi’nin 183 ve 184. âyetlerinden çıkaran ve yayan birisi var burada. Ne söyledimse i...
İmamın farklı mezhepten olması
903
Ahmet Bey: “Hanefî imama tâbi bir Şâfîin, sabah namazında kunut duası okumadığı için sehiv secdesi yapması gerekir mi?”   Sabah namazında ve ramazanın son yarısında vitir namazlarında kunut dua...
Namazda mezhebi farklı bir imama uyulur mu?
539
Balıkesir’den Ramazan Yeşilsu: “Şafiiler teravihi 2’şer rekât olarak kılıyorlar. İmam dörder rekât kıldırdığında cemaatte bulunan Şafii Mezhebi’nden birisi nasıl amel edecektir? Kendi başına selâm ver...
Bir mezheple amel etmek şarttır
517
Kayseri/Yahyalı’dan Fatih Yılmaz: “Mezhep olayını açıklar mısınız ve Müslüman bir kişi mezhebe bağlanmak zorunda mıdır?”   Kur’ân, ortaya bir temel ve ana şablon koymuş; bu şablona göre de ...
Diş tedavileri üzerine
505
Afyon’dan Mehmet Kenar: “Diş dolguları ve kaplamalar caiz midir? Abdest ve gusle engel teşkil ederler mi? Bazı kimseler Malikilere ittibâen olabileceğini, ancak bu durumda da daha önce kılınan namazla...
Kurban kesmenin hükmü
638
Mehmet Bey: “Kurban bayramında kurban kesmenin hükmü nedir? Bazen farz gibi anlaşılıyor ve gücü yetmeyen insanlar da, kesmeye zorlanıyor. Kimileri vacip diyor, kimileri de sünnet diyor ve kesmeye gücü...
Vesile Duası Sünnettir
6.701
 Avustralya’dan Mustafa Okur: “Farz öncesi kametten sonra Vesile duâsının yapılmasının hükmü nedir?”   Ezandan sonra Vesile duâsı okumak sünnettir. Hanefîlere göre ezandan sonra Vesile duâsı ok...
Zaruret halinde Mezhep değiştirme
9.068
Elazığ’dan Okan Babat: “Her hangi bir mezhebi taklit eden bir şahıs zarûret halinde başka bir mezhebe geçebilir mi? Meselâ Şâfiî’den Hanefî’ye geçiş gibi.”   Hak Mezhepler, Kur’ân ve Sünnet...
Tövbeye adım adım yaklaşmak
711
Nurican GÖK: “Mezhepler arasında örtünmenin farklılığı var mıdır? Normal yaşantısında örtünmeyen bir kadın sadece namazda örtünmenin ona bir faydası var mıdır? Kadın ve erkeğin tokalaşması helâl midir...
Bu makale size yardımcı oldu mu? Evet Hayır

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir