Mezheplere ne gerek var?

İzmir Kemeraltı’ndan Serhat Bey: “Mezheplere ne gerek var? Peygamber Efendimiz (asm) zamanında mezhep mi vardı?”

Bir Suda Beş Doğru

Öncelikle şunu belirtelim. Mezhepler dinde ayrımcılık olsun diye çıkmamışlardır. Mezhepler, dinde vahyi, yani Kur’ân’ı ve sünneti açıklayan zengin, isabetli ve sıhhatli yorumlara ulaşmak için akademik seviyede kurulmuş birer okul olarak ortaya çıkmışlardır.

Cenâb-ı Hakk’ın vahiyle sabit kıldığı meselelerde zaten, mezhepler arasında görüş ve uygulama farklılığı yoktur. Ancak vahiy nazarı, sırf rahmeti şümullü tutmak ve her insanı kucaklayabilmek, hiçbir ihtiyacı dışarıda bırakmamak için her meselede kesin hüküm koymamış, teferruatı âlimlerin içtihatlarına bırakmıştır. Vahiy dininin insan aklına ve düşüncesine duyduğu güven ve itimadın tecellisidir bu.

İnsan fıtratına ve tabiatına göre teferruatta bazı farklılıkların bulunması da gayet normaldir. Bediüzzaman Hazretleri’nin verdiği misali hatırlayalım: Bir su, beş muhtelif hastaya göre beş ayrı hüküm alır. Beşi de doğru olur. Denilebilir ki bir su içmede beş doğru olur mu? Olur! Şöyle ki, meselâ bir adam var hastalığının mizacına göre su ilâçtır; buna su tıbben vaciptir. Diğer bir adam var, hastalığı açısından su zehirdir; bu kişiye su tıbben haramdır. Diğer birisine su az zarar verir; tıbben bu adama mekruhtur. Bir diğerine su zararsız menfaat verir; tıbben buna sünnettir. Diğer kişiye ise su ne zararlıdır, ne faydalıdır; buna da su tıbben mubahtır! İçtikçe içebilir; afiyet olsun!1

Şimdi, suya sadece “ilâçtır; vaciptir, tek doğru budur!” diyebilir misiniz? Bu durumda sudan zarar gören insanlara ne diyeceksiniz? Öyleyse su bazılarına tıbben mekruhtur, bu da doğrudur; bazılarına tıbben haramdır bu da doğrudur, demeniz gerekir. Aksi takdirde herkesi su içmeye mecbur bırakırsınız ki, birçok insan bundan zarar görür ve siz insanları hasta etmiş olursunuz.

Her Hak Mezhebin İçtihadı Doğrudur

İşte bir mezhepte farz olan bir husus, diğer bir mezhepte sünnet ise, bunu rahmet bilmek lâzımdır.

En azından şöyle düşünmeli: Farz olan bu meseleye güç yetiremeyenler, şu mezhebe göre günahkâr olmazlar; çünkü o mezhepte bu mesele sünnettir. Bu durumda bu meseleyi sünnet sayan mezhep, bir takım hallerde, bazı tabiatları en azından günahtan kurtarmış olmaktadır. Diğer mezhep de diğer bazı durumlarda insanlara sevap ve feyiz kaynağı göstermiş olmaktadır.

Meselâ, Kurban Bayramı’nda hali vakti yerinde olanların kurban kesmeleri Hanefî Mezhebine göre vacip; Şafiî Mezhebine göre sünnettir.

Bu şu demektir: Kurban Bayramında hali vakti yerinde olduğu halde, herhangi bir özürle kurban kesmeyen Müslüman, Şafiî Mezhebine göre günahkâr olmaz.

Meselâ, Hanefî Mezhebine göre, yanında kocası, babası, erkek kardeşi, oğlu, dayısı… Vs. bir mahremi olmayan zengin kadın bizzat hacca gitmez; yerine vekil gönderir. Ancak Şafiî Mezhebi aynı kadının, kafilede güvenilir birkaç kadın bulunduğu takdirde, yol emniyeti de varsa bizzat hacca gidebileceğine hükmetmiştir. Hanefî olan bir Müslüman kadının, ihtiyaç olduğunda Şafiî Mezhebinin bu içtihadı ile amel etmesinde hiçbir sakınca yoktur. Her mezhebin içtihadı haktır; ihtiyaç olduğunda amel edilebilir ve edilmelidir.

Mezheplerin Farklı Olması Rahmettir

Netice itibariyle mezhepler arası ihtilâfları ve görüş farklılıklarını; insanların fıtratlarına, tabiatlarına, özel durumlarına ve problemlerine sunulan farklı birer “doğru çözüm” saymalı, her insanın her mezhebe değişik zamanlarda ihtiyaç duyabileceğini nazara almalı; her mezhepte muhtelif tabiatlara muhtelif çözümler sunulmuş olacağını dikkatimizden uzak tutmamalıyız.

Bunu da, İslâmiyet’in zengin, içtihada değer veren, cihanşümul ve merhamet dini oluşunun alâmeti saymalıyız. Halimize, fıtratımıza veya problemimize uygun bir çözümü diğer bir mezhepte bulduğumuzda, mezhep taassubuna hiç gerek duymaksızın, o mezhebin sunduğu reçeteden de faydalanmalıyız.

Ancak, bu keyfî olmamalı; farklı bir mezhebin görüşü ile amel edecek isek, bunu mutlaka ciddî bir ihtiyaca binaen yapmalıyız.

Dipnot:
1- Sözler, s. 447.

image_pdfimage_print

KONU İLE İLGİLİ MAKALELER

Kurban kesmenin hükmü
594
Mehmet Bey: “Kurban bayramında kurban kesmenin hükmü nedir? Bazen farz gibi anlaşılıyor ve gücü yetmeyen insanlar da, kesmeye zorlanıyor. Kimileri vacip diyor, kimileri de sünnet diyor ve kesmeye gücü...
Risâlelerde Mutezile eleştirisi
2.879
Yaşar Bey: “Mu’tezile mezhebinin Üstad Bedîüzzaman’ca eleştirilen görüşleri nelerdir?” Mutezile lügatte “ayrılanlar” demektir. Başta kader ve kaza olmak üzere bazı itikadî konulardaki görüşleriyle eh...
Kur’ân ezelîdir
406
İstanbul’dan Süleyman Un: “Geçmişte itikadî mezheplerce de tartışılmış: Halk-ı Kur’an meselesi nedir ve Kur’ân ezelî midir?”   Hicretin yüz ellili, ikiyüzlü yıllarında itikadî mezhepler İslâm...
Eşlerde mezhep farklılığı
6.102
Diyarbakır’dan okuyucumuz: “İnsan evlendiği eşiyle farklı mezheplerde ise ikisinden birinin diğerine uyması gerekir mi? Kadının erkeğe uyması daha efdal midir? Her iki eş kendi mezhebi üzere amel etme...
Örfümüzde saygı vardır
1.812
Diyarbakır’dan okuyucumuz: “1- İslâmiyet’e ve sünnet-i seniyyeye göre bir insan kayınpeder ve kayınvalidesine nasıl hitap etmelidir? Onlara anne ve baba diye hitap etmek doğru mudur? 2- İnsan evlendiğ...
Kur’ân-ı Kerim’in ezelî oluşu
647
İstanbul’dan Süleyman Un: “Kur’ân-ı Kerîm ezelî midir? Geçmişte bu konuda tartışmalar olmuş mudur?” KUR’ÂN EZELİDİR Kur’ân ezelîdir ve ebedîdir. Bu hakikati Bediüzzaman Hazretleri uzun bir cümlede ...
Terâvih namazı
690
İzmir’den okuyucumuz: “Teravih namazı hakkında bilgi verir misiniz? Şafî mezhebinde olan bir kişi teravih namazını ikişer rekât halinde mi kılmak zorundadır? Dört rekât halinde kılan bir imama uyabili...
Tövbeye adım adım yaklaşmak
590
Nurican GÖK: “Mezhepler arasında örtünmenin farklılığı var mıdır? Normal yaşantısında örtünmeyen bir kadın sadece namazda örtünmenin ona bir faydası var mıdır? Kadın ve erkeğin tokalaşması helâl midir...
Farklı mezhepleri uygulamada nelere dikkat edelim?
2.213
Şerife Dayı: “Mâliki’yi taklit eden bir Hanefi’nin gusülde, namaz abdestinde ve namazda dikkat etmesi gereken hususlar nelerdir?” Dört Mezhebin de İçtihatları Haktır Bir mezhep sâliki, keyfi olarak ...
Namazda mezhebi farklı bir imama uyulur mu?
372
Balıkesir’den Ramazan Yeşilsu: “Şafiiler teravihi 2’şer rekât olarak kılıyorlar. İmam dörder rekât kıldırdığında cemaatte bulunan Şafii Mezhebi’nden birisi nasıl amel edecektir? Kendi başına selâm ver...
Gecelerimizin sünneti: Teravih Namazı
637
Erzurum’dan okuyucumuz: “Teravih namazı hakkında bilgi verir misiniz? Şafiî mezhebinde olan bir kişi teravih namazını ikişer rekât halinde mi kılmak zorundadır? Dört rekât halinde kılan bir imama uyab...
Haramla ilgili sorular
528
KKTC’den Ahmet Canlar: *“1- Elbiseme köpek salyası döküldü; Şafiî mezhebine göre nasıl temizleyebilirim? 2- Ramazan’da fıtır sadakasını Kıbrıs şartlarına göre nasıl ve ne kadar ödeyebilirim? 3- El...
Mezheplere kanaat etmelidir
923
Arife Güneş: “Çok yakın arkadaşımla son günlerde dinî konularda fikir ayrılığına düştük. Çünkü kadınlara has olan malûm günlerde namaz kılıyor mezhepleri kabul etmiyor. Gerekçesi Kur’ân’da mezheplere ...
Fitne ve felâketlerde sorumluluklarımız
321
Akhisar’dan İhsan Erdoğan: “Ülkemiz ve âlem-i İslâm üzerindeki fitne ve faciaların sona ermesi için her gece teheccüt namazından sonra duâ etme kararı aldık. Ne okuyalım? İstanbul’dan Şinasi Kapaklık...
Mezhep farklılığı
567
Diyarbakır’dan okuyucumuz: “İnsan evlendiği eşiyle farklı mezheplerde ise ikisinden birinin diğerine uyması gerekir mi? Kadının erkeğe uyması daha efdal midir? Her iki eş kendi mezhebi üzere amel etme...
Bu makale size yardımcı oldu mu? Evet Hayır

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir