Mezheplere ne gerek var?

İzmir Kemeraltı’ndan Serhat Bey: “Mezheplere ne gerek var? Peygamber Efendimiz (asm) zamanında mezhep mi vardı?”

Bir Suda Beş Doğru

Öncelikle şunu belirtelim. Mezhepler dinde ayrımcılık olsun diye çıkmamışlardır. Mezhepler, dinde vahyi, yani Kur’ân’ı ve sünneti açıklayan zengin, isabetli ve sıhhatli yorumlara ulaşmak için akademik seviyede kurulmuş birer okul olarak ortaya çıkmışlardır.

Cenâb-ı Hakk’ın vahiyle sabit kıldığı meselelerde zaten, mezhepler arasında görüş ve uygulama farklılığı yoktur. Ancak vahiy nazarı, sırf rahmeti şümullü tutmak ve her insanı kucaklayabilmek, hiçbir ihtiyacı dışarıda bırakmamak için her meselede kesin hüküm koymamış, teferruatı âlimlerin içtihatlarına bırakmıştır. Vahiy dininin insan aklına ve düşüncesine duyduğu güven ve itimadın tecellisidir bu.

İnsan fıtratına ve tabiatına göre teferruatta bazı farklılıkların bulunması da gayet normaldir. Bediüzzaman Hazretleri’nin verdiği misali hatırlayalım: Bir su, beş muhtelif hastaya göre beş ayrı hüküm alır. Beşi de doğru olur. Denilebilir ki bir su içmede beş doğru olur mu? Olur! Şöyle ki, meselâ bir adam var hastalığının mizacına göre su ilâçtır; buna su tıbben vaciptir. Diğer bir adam var, hastalığı açısından su zehirdir; bu kişiye su tıbben haramdır. Diğer birisine su az zarar verir; tıbben bu adama mekruhtur. Bir diğerine su zararsız menfaat verir; tıbben buna sünnettir. Diğer kişiye ise su ne zararlıdır, ne faydalıdır; buna da su tıbben mubahtır! İçtikçe içebilir; afiyet olsun!1

Şimdi, suya sadece “ilâçtır; vaciptir, tek doğru budur!” diyebilir misiniz? Bu durumda sudan zarar gören insanlara ne diyeceksiniz? Öyleyse su bazılarına tıbben mekruhtur, bu da doğrudur; bazılarına tıbben haramdır bu da doğrudur, demeniz gerekir. Aksi takdirde herkesi su içmeye mecbur bırakırsınız ki, birçok insan bundan zarar görür ve siz insanları hasta etmiş olursunuz.

Her Hak Mezhebin İçtihadı Doğrudur

İşte bir mezhepte farz olan bir husus, diğer bir mezhepte sünnet ise, bunu rahmet bilmek lâzımdır.

En azından şöyle düşünmeli: Farz olan bu meseleye güç yetiremeyenler, şu mezhebe göre günahkâr olmazlar; çünkü o mezhepte bu mesele sünnettir. Bu durumda bu meseleyi sünnet sayan mezhep, bir takım hallerde, bazı tabiatları en azından günahtan kurtarmış olmaktadır. Diğer mezhep de diğer bazı durumlarda insanlara sevap ve feyiz kaynağı göstermiş olmaktadır.

Meselâ, Kurban Bayramı’nda hali vakti yerinde olanların kurban kesmeleri Hanefî Mezhebine göre vacip; Şafiî Mezhebine göre sünnettir.

Bu şu demektir: Kurban Bayramında hali vakti yerinde olduğu halde, herhangi bir özürle kurban kesmeyen Müslüman, Şafiî Mezhebine göre günahkâr olmaz.

Meselâ, Hanefî Mezhebine göre, yanında kocası, babası, erkek kardeşi, oğlu, dayısı… Vs. bir mahremi olmayan zengin kadın bizzat hacca gitmez; yerine vekil gönderir. Ancak Şafiî Mezhebi aynı kadının, kafilede güvenilir birkaç kadın bulunduğu takdirde, yol emniyeti de varsa bizzat hacca gidebileceğine hükmetmiştir. Hanefî olan bir Müslüman kadının, ihtiyaç olduğunda Şafiî Mezhebinin bu içtihadı ile amel etmesinde hiçbir sakınca yoktur. Her mezhebin içtihadı haktır; ihtiyaç olduğunda amel edilebilir ve edilmelidir.

Mezheplerin Farklı Olması Rahmettir

Netice itibariyle mezhepler arası ihtilâfları ve görüş farklılıklarını; insanların fıtratlarına, tabiatlarına, özel durumlarına ve problemlerine sunulan farklı birer “doğru çözüm” saymalı, her insanın her mezhebe değişik zamanlarda ihtiyaç duyabileceğini nazara almalı; her mezhepte muhtelif tabiatlara muhtelif çözümler sunulmuş olacağını dikkatimizden uzak tutmamalıyız.

Bunu da, İslâmiyet’in zengin, içtihada değer veren, cihanşümul ve merhamet dini oluşunun alâmeti saymalıyız. Halimize, fıtratımıza veya problemimize uygun bir çözümü diğer bir mezhepte bulduğumuzda, mezhep taassubuna hiç gerek duymaksızın, o mezhebin sunduğu reçeteden de faydalanmalıyız.

Ancak, bu keyfî olmamalı; farklı bir mezhebin görüşü ile amel edecek isek, bunu mutlaka ciddî bir ihtiyaca binaen yapmalıyız.

Dipnot:
1- Sözler, s. 447.

image_pdfimage_print

KONU İLE İLGİLİ MAKALELER

Tilâvet secdesi ve hikmetleri
485
Kasım Ali Güngör: “Secde âyetlerini okuduğumuzda secde yapmamızın hikmeti üzerinde durur musunuz? Bu secde nasıl yapılır? Secde âyetini meâl olarak okuduğumuzda da secde yapmamız gerekli mi?”  ...
Örfümüzde saygı vardır
1.861
Diyarbakır’dan okuyucumuz: “1- İslâmiyet’e ve sünnet-i seniyyeye göre bir insan kayınpeder ve kayınvalidesine nasıl hitap etmelidir? Onlara anne ve baba diye hitap etmek doğru mudur? 2- İnsan evlendiğ...
Bir mezheple amel etmek şarttır
503
Kayseri/Yahyalı’dan Fatih Yılmaz: “Mezhep olayını açıklar mısınız ve Müslüman bir kişi mezhebe bağlanmak zorunda mıdır?”   Kur’ân, ortaya bir temel ve ana şablon koymuş; bu şablona göre de ...
Risâlelerde Mutezile eleştirisi
3.062
Yaşar Bey: “Mu’tezile mezhebinin Üstad Bedîüzzaman’ca eleştirilen görüşleri nelerdir?” Mutezile lügatte “ayrılanlar” demektir. Başta kader ve kaza olmak üzere bazı itikadî konulardaki görüşleriyle eh...
Mezhepten mezhebe geçmek
531
Burdur’dan Mustafa Ç.: “Hanefî mezhebindenim. Diş dolgusu yaptıranlar Mâlikî mezhebini taklit edebilir deniyor. Bunun çâresi Hanefî mezhebinde yok mudur? Mezhepten mezhebe geçmek bu kadar basit midir?...
Tövbeye adım adım yaklaşmak
662
Nurican GÖK: “Mezhepler arasında örtünmenin farklılığı var mıdır? Normal yaşantısında örtünmeyen bir kadın sadece namazda örtünmenin ona bir faydası var mıdır? Kadın ve erkeğin tokalaşması helâl midir...
İmam-ı Azamın fıkıh akademisi
1.151
İzmir’den okuyucumuz: *“İmam-ı Azam’ı tanıtır mısınız?”   İmam-ı Azam Ebû Hanife, yaklaşık 1239 yıl evvel; hicrî 150 yılı Şaban ayında; milâdî olarak da 767 yılının bir Mayıs sabahında, Abb...
Farklı mezhepleri uygulamada nelere dikkat edelim?
2.484
Şerife Dayı: “Mâliki’yi taklit eden bir Hanefi’nin gusülde, namaz abdestinde ve namazda dikkat etmesi gereken hususlar nelerdir?” Dört Mezhebin de İçtihatları Haktır Bir mezhep sâliki, keyfi olarak ...
Kur’ân ezelîdir
417
İstanbul’dan Süleyman Un: “Geçmişte itikadî mezheplerce de tartışılmış: Halk-ı Kur’an meselesi nedir ve Kur’ân ezelî midir?”   Hicretin yüz ellili, ikiyüzlü yıllarında itikadî mezhepler İslâm...
Mezhep farklılığı
632
Diyarbakır’dan okuyucumuz: “İnsan evlendiği eşiyle farklı mezheplerde ise ikisinden birinin diğerine uyması gerekir mi? Kadının erkeğe uyması daha efdal midir? Her iki eş kendi mezhebi üzere amel etme...
Diş tedavileri üzerine
491
Afyon’dan Mehmet Kenar: “Diş dolguları ve kaplamalar caiz midir? Abdest ve gusle engel teşkil ederler mi? Bazı kimseler Malikilere ittibâen olabileceğini, ancak bu durumda da daha önce kılınan namazla...
Namazda mezhebi farklı bir imama uyulur mu?
482
Balıkesir’den Ramazan Yeşilsu: “Şafiiler teravihi 2’şer rekât olarak kılıyorlar. İmam dörder rekât kıldırdığında cemaatte bulunan Şafii Mezhebi’nden birisi nasıl amel edecektir? Kendi başına selâm ver...
Eşlerde mezhep farklılığı
7.368
Diyarbakır’dan okuyucumuz: “İnsan evlendiği eşiyle farklı mezheplerde ise ikisinden birinin diğerine uyması gerekir mi? Kadının erkeğe uyması daha efdal midir? Her iki eş kendi mezhebi üzere amel etme...
Kur’ân-ı Kerim’in ezelî oluşu
683
İstanbul’dan Süleyman Un: “Kur’ân-ı Kerîm ezelî midir? Geçmişte bu konuda tartışmalar olmuş mudur?” KUR’ÂN EZELİDİR Kur’ân ezelîdir ve ebedîdir. Bu hakikati Bediüzzaman Hazretleri uzun bir cümlede ...
Mezheb Tercihi
477
Zeynep Gezer: “Alevi birisinin Hanefi mezhebine geçmesi için ne yapması gerekir? Sadece sözle söylemesi yeterli olur mu? Yoksa bir hoca (şahit) gerekli midir?”   Hanefi mezhebine veya dört ...
Bu makale size yardımcı oldu mu? Evet Hayır

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir