Mezheplere ne gerek var?

İzmir Kemeraltı’ndan Serhat Bey: “Mezheplere ne gerek var? Peygamber Efendimiz (asm) zamanında mezhep mi vardı?”

Bir Suda Beş Doğru

Öncelikle şunu belirtelim. Mezhepler dinde ayrımcılık olsun diye çıkmamışlardır. Mezhepler, dinde vahyi, yani Kur’ân’ı ve sünneti açıklayan zengin, isabetli ve sıhhatli yorumlara ulaşmak için akademik seviyede kurulmuş birer okul olarak ortaya çıkmışlardır.

Cenâb-ı Hakk’ın vahiyle sabit kıldığı meselelerde zaten, mezhepler arasında görüş ve uygulama farklılığı yoktur. Ancak vahiy nazarı, sırf rahmeti şümullü tutmak ve her insanı kucaklayabilmek, hiçbir ihtiyacı dışarıda bırakmamak için her meselede kesin hüküm koymamış, teferruatı âlimlerin içtihatlarına bırakmıştır. Vahiy dininin insan aklına ve düşüncesine duyduğu güven ve itimadın tecellisidir bu.

İnsan fıtratına ve tabiatına göre teferruatta bazı farklılıkların bulunması da gayet normaldir. Bediüzzaman Hazretleri’nin verdiği misali hatırlayalım: Bir su, beş muhtelif hastaya göre beş ayrı hüküm alır. Beşi de doğru olur. Denilebilir ki bir su içmede beş doğru olur mu? Olur! Şöyle ki, meselâ bir adam var hastalığının mizacına göre su ilâçtır; buna su tıbben vaciptir. Diğer bir adam var, hastalığı açısından su zehirdir; bu kişiye su tıbben haramdır. Diğer birisine su az zarar verir; tıbben bu adama mekruhtur. Bir diğerine su zararsız menfaat verir; tıbben buna sünnettir. Diğer kişiye ise su ne zararlıdır, ne faydalıdır; buna da su tıbben mubahtır! İçtikçe içebilir; afiyet olsun!1

Şimdi, suya sadece “ilâçtır; vaciptir, tek doğru budur!” diyebilir misiniz? Bu durumda sudan zarar gören insanlara ne diyeceksiniz? Öyleyse su bazılarına tıbben mekruhtur, bu da doğrudur; bazılarına tıbben haramdır bu da doğrudur, demeniz gerekir. Aksi takdirde herkesi su içmeye mecbur bırakırsınız ki, birçok insan bundan zarar görür ve siz insanları hasta etmiş olursunuz.

Her Hak Mezhebin İçtihadı Doğrudur

İşte bir mezhepte farz olan bir husus, diğer bir mezhepte sünnet ise, bunu rahmet bilmek lâzımdır.

En azından şöyle düşünmeli: Farz olan bu meseleye güç yetiremeyenler, şu mezhebe göre günahkâr olmazlar; çünkü o mezhepte bu mesele sünnettir. Bu durumda bu meseleyi sünnet sayan mezhep, bir takım hallerde, bazı tabiatları en azından günahtan kurtarmış olmaktadır. Diğer mezhep de diğer bazı durumlarda insanlara sevap ve feyiz kaynağı göstermiş olmaktadır.

Meselâ, Kurban Bayramı’nda hali vakti yerinde olanların kurban kesmeleri Hanefî Mezhebine göre vacip; Şafiî Mezhebine göre sünnettir.

Bu şu demektir: Kurban Bayramında hali vakti yerinde olduğu halde, herhangi bir özürle kurban kesmeyen Müslüman, Şafiî Mezhebine göre günahkâr olmaz.

Meselâ, Hanefî Mezhebine göre, yanında kocası, babası, erkek kardeşi, oğlu, dayısı… Vs. bir mahremi olmayan zengin kadın bizzat hacca gitmez; yerine vekil gönderir. Ancak Şafiî Mezhebi aynı kadının, kafilede güvenilir birkaç kadın bulunduğu takdirde, yol emniyeti de varsa bizzat hacca gidebileceğine hükmetmiştir. Hanefî olan bir Müslüman kadının, ihtiyaç olduğunda Şafiî Mezhebinin bu içtihadı ile amel etmesinde hiçbir sakınca yoktur. Her mezhebin içtihadı haktır; ihtiyaç olduğunda amel edilebilir ve edilmelidir.

Mezheplerin Farklı Olması Rahmettir

Netice itibariyle mezhepler arası ihtilâfları ve görüş farklılıklarını; insanların fıtratlarına, tabiatlarına, özel durumlarına ve problemlerine sunulan farklı birer “doğru çözüm” saymalı, her insanın her mezhebe değişik zamanlarda ihtiyaç duyabileceğini nazara almalı; her mezhepte muhtelif tabiatlara muhtelif çözümler sunulmuş olacağını dikkatimizden uzak tutmamalıyız.

Bunu da, İslâmiyet’in zengin, içtihada değer veren, cihanşümul ve merhamet dini oluşunun alâmeti saymalıyız. Halimize, fıtratımıza veya problemimize uygun bir çözümü diğer bir mezhepte bulduğumuzda, mezhep taassubuna hiç gerek duymaksızın, o mezhebin sunduğu reçeteden de faydalanmalıyız.

Ancak, bu keyfî olmamalı; farklı bir mezhebin görüşü ile amel edecek isek, bunu mutlaka ciddî bir ihtiyaca binaen yapmalıyız.

Dipnot:
1- Sözler, s. 447.

image_pdfimage_print

KONU İLE İLGİLİ MAKALELER

Kur’ân-ı Kerim’in ezelî oluşu
661
İstanbul’dan Süleyman Un: “Kur’ân-ı Kerîm ezelî midir? Geçmişte bu konuda tartışmalar olmuş mudur?” KUR’ÂN EZELİDİR Kur’ân ezelîdir ve ebedîdir. Bu hakikati Bediüzzaman Hazretleri uzun bir cümlede ...
Haramla ilgili sorular
599
KKTC’den Ahmet Canlar: *“1- Elbiseme köpek salyası döküldü; Şafiî mezhebine göre nasıl temizleyebilirim? 2- Ramazan’da fıtır sadakasını Kıbrıs şartlarına göre nasıl ve ne kadar ödeyebilirim? 3- El...
Kurban kesmenin hükmü
610
Mehmet Bey: “Kurban bayramında kurban kesmenin hükmü nedir? Bazen farz gibi anlaşılıyor ve gücü yetmeyen insanlar da, kesmeye zorlanıyor. Kimileri vacip diyor, kimileri de sünnet diyor ve kesmeye gücü...
Farklı mezhepleri uygulamada nelere dikkat edelim?
2.345
Şerife Dayı: “Mâliki’yi taklit eden bir Hanefi’nin gusülde, namaz abdestinde ve namazda dikkat etmesi gereken hususlar nelerdir?” Dört Mezhebin de İçtihatları Haktır Bir mezhep sâliki, keyfi olarak ...
Fitne ve felâketlerde sorumluluklarımız
337
Akhisar’dan İhsan Erdoğan: “Ülkemiz ve âlem-i İslâm üzerindeki fitne ve faciaların sona ermesi için her gece teheccüt namazından sonra duâ etme kararı aldık. Ne okuyalım? İstanbul’dan Şinasi Kapaklık...
Tilâvet secdesi ve hikmetleri
474
Kasım Ali Güngör: “Secde âyetlerini okuduğumuzda secde yapmamızın hikmeti üzerinde durur musunuz? Bu secde nasıl yapılır? Secde âyetini meâl olarak okuduğumuzda da secde yapmamız gerekli mi?”  ...
Bir mezheple amel etmek şarttır
487
Kayseri/Yahyalı’dan Fatih Yılmaz: “Mezhep olayını açıklar mısınız ve Müslüman bir kişi mezhebe bağlanmak zorunda mıdır?”   Kur’ân, ortaya bir temel ve ana şablon koymuş; bu şablona göre de ...
Mezheplere kanaat etmelidir
941
Arife Güneş: “Çok yakın arkadaşımla son günlerde dinî konularda fikir ayrılığına düştük. Çünkü kadınlara has olan malûm günlerde namaz kılıyor mezhepleri kabul etmiyor. Gerekçesi Kur’ân’da mezheplere ...
Vesile Duası Sünnettir
6.037
 Avustralya’dan Mustafa Okur: “Farz öncesi kametten sonra Vesile duâsının yapılmasının hükmü nedir?”   Ezandan sonra Vesile duâsı okumak sünnettir. Hanefîlere göre ezandan sonra Vesile duâsı ok...
Terâvih namazı
698
İzmir’den okuyucumuz: “Teravih namazı hakkında bilgi verir misiniz? Şafî mezhebinde olan bir kişi teravih namazını ikişer rekât halinde mi kılmak zorundadır? Dört rekât halinde kılan bir imama uyabili...
Dinde füruat ne demektir?
1.870
Refik Bey: “Geçen gün bir arkadaşım namazın ve orucun füruat olduğunu söyledi... Sebebini de başörtüsünün füruat olması konusunda yapılan bir açıklama ile izah etti; şöyle; başörtüsü imanın esaslarınd...
İmamın farklı mezhepten olması
877
Ahmet Bey: “Hanefî imama tâbi bir Şâfîin, sabah namazında kunut duası okumadığı için sehiv secdesi yapması gerekir mi?”   Sabah namazında ve ramazanın son yarısında vitir namazlarında kunut dua...
Mahremsiz yolculukta mezheb değiştirmek
532
Adana’dan K.Y. rumuzlu okuyucumuz: “Ben Hanefî’yim. Adana’dan Bingöl’e gideceğim. Mezhebime göre, yanımda bana nikâh düşmeyen bir erkek olması lâzım. Fakat herkesin işi gücü var. Bu mümkün değil. Orad...
Namazda Şafii mezhebini taklit
543
Gemlik’ten isim belirtmeyen okuyucumuz: “Bildiğim kadarıyla Şâfiî mezhebinde sünnetler ikişer rek’ât kılınmakta. Bu durumda Hanefî bir imama ittibâ edilir mi?” İmamın dört mezhepten birisine göre ame...
Örfümüzde saygı vardır
1.838
Diyarbakır’dan okuyucumuz: “1- İslâmiyet’e ve sünnet-i seniyyeye göre bir insan kayınpeder ve kayınvalidesine nasıl hitap etmelidir? Onlara anne ve baba diye hitap etmek doğru mudur? 2- İnsan evlendiğ...
Bu makale size yardımcı oldu mu? Evet Hayır

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir