Nihat Bey: ”Muhakemat sayfa 21’deki Hatimede geçen cümleleri açıklar mısınız?”

Bediüzzaman, bahsettiğiniz Hatime’de bazı içtimai kural ve alışkanlıklarımızı İlahî kurallarla tadil ediyor. Yani eleştirip doğrusunu gösteriyor. Cümleleri tek tek ele alalım:

İhsan-ı İlâhî Kişiye Yeter!

“İhsan-ı İlâhîden fazla ihsan, ihsan değildir.”1 

Kişiyi şımartmayacak, şükrüne vesile olacak bir ihsanı Cenab-ı Hak yapıyor. Kişi şükrettikçe de Allah ihsanını artırıyor. Allah artırdıkça şükreden kul havalara girmiyor; şükrünü artırıyor. Oysa insanın ihsan-ı İlâhîden fazla ihsan ve iyilikleri ölçüsüzdür. Kişiyi şımartır. Su-i istimale kapı açar. Mesela bir anne sırf şefkatinden dolayı akil ve baliğ olmuş evladının oruç tutmasına –aman evladım açlığa dayanamazsın diyerek- engel olmamalı, sabah namazına şefkatle kaldırabilmeli. Aksi takdirde annenin şefkati, evladının ibadetlerine engel oluyorsa, böyle ihsan, ihsan ve iyilik değil, kötülüktür.

HAKİKAT HAYALDEN ÜSTÜNDÜR

 “Bir dane-i hakikat bir harman hayalâta müreccahtır.”2 

Hakikat hayalden üstündür. Küçük de olsa bir hakikat taneciği, çok büyük hayallere tercih edilir. Müslüman hakikat ile yaşar; hükmü, hayat kuralları, değer ölçüleri, hayalleri hak ve hakikat ile çelişmez.

METHETMEK, MÂNEN KATLETMEKTİR

İhsan-ı İlâhî ile tavsifte kanaat etmek farzdır.3

Allah’ın bir şeyi takdir etmesi ve o şeye değer vermesi hakikattir. Kul eğer Allah’ın verdiği değer kadar bir değer verirse, hakikatten ayrılmamış olur. Daha fazla değer verirse mübalağa yapmış olur. Ve kişiyi bu abartı ile tefer’una (yani Firavunlaşmaya), gurura, riyaya, ucba itmiş olur. Bu haramdır.

Nitekim Peygamber Efendimiz (asm): “Sakın birbirinizi methetmeyin. Çünkü bu (kişiye iyilik değil, kişiyi) boğazlamaktır (yani bir nevi katletmek)tir.”4 Buyurmuştur.

Yani medih kişiyi manen öldürür. Böyle bir manevi katle neden olmamalı.

 CEMİYETİN HUZURUNU BOZMAMALI

Cemiyete dâhil olan, cemiyetin nizamını ihlâl etmemek gerektir.5

Cemiyeti cemiyet yapan dini kurallar, aklî kurallar, örfler ve geleneklerdir. Bu kurallar ihlal edilirse cemiyette huzursuzluklar, gerginlikler, sıkıntılar çıkar.  Bu kurallardan dine ve akla uygun olan örfleri ihlal etmemelidir. Örf, cemiyetin akıl ve şeriat ile çelişmeyen, gelenek haline gelmiş davranış türleridir.

Dine ve akla uymayan gelenekler varsa elbette bunlar tadil edilebilecektir.

KIYMET VE ŞEREF ZÂTIN AMELİNDEDİR

Bir şeyin şerefi neslinde değildir, zatındadır.6

Kişi neslinin şerefine ve kıymetine değil, kendi zatının durumuna ve ameline bakmalıdır. Hiç kimse nesline veya aşiretine güvenip kendisini üstün göremez, kendisini mesuliyetten kurtaramaz. Peygamber Efendimiz (asm) kendisinden hukuki bir ceza konusunda iltimas isteyen birisine: “Kızım Fatma da çalmış olsa cezayı uygulardım.”7 Buyurmuştur.

Bir gün Hz. Ali (ra) “Ya Resulallah! Fatma’nın değirmen kullanmaktan elleri yara oldu, kırba ile su taşımaktan omuzları incindi. Size gelen kölelerden kendisine bir hizmetçi edinsek…” demişti.

Bunun üzerine Resulullah Efendimiz (asm):

“Ey Fatma, Allah’tan kork, Allah’a olan farzlarını eda et, ailenin işlerini yap. Yatağına girince otuz üç kere sübhanallah, otuz üç kere elhamdülillah, otuz dört kere Allahüekber de. Böylece hepsi yüz yapar. Bu senin için hizmetçiden daha hayırlıdır..” buyurdular. ,

Hazret-i Fâtma (ra):

“Allah’tan ve Allah’ın Resulünden razıyım” dedi. Resulullah ona hizmetçi vermedi.”8

Dıpnotlar:
1. Muhakemat, s. 21
2. Muhakemat, s. 21
3. Muhakemat, s. 21
4. Kütüb-ü Sitte, İ. Canan, C. 17, s. 483, No: 1127. (3743) (7114
5. Muhakemat, s. 21
6. Muhakemat, s. 21
7. Kütüb-ü Sitte, İ. Canan, C. 12, s. 505
8 .Buharî, Fedâilul Ashâb 9, Humus 6, Nafakât 6,7, Da’avât 11; Müslim, 80, (2727); Tirmizî, Da’avât 24, (3405); Ebu Dâvud, Harâc 20, (2988, 2989), Edeb 109, (5062, 5063)


KONU İLE İLGİLİ MAKALELER

Cennet annelerin ayakları altındadır
3.181
Kocaeli’nden Mehmed Hanifi Tepe: “Cennet annelerin ayakları altındadır” sözü hadis midir? Hadis değildir diyenler var. Doğrusu nedir?” EN FAZLA İYİLİĞİ HAK EDEN KİMDİR? “Cennet annelerin ayaklar...
Kadının şefkati
1.335
Yaşar Bey: “Kadının şefkati üzerinde durur musunuz? Ne zaman faydasız olur? Bedîüzzaman’ın bu konudaki yaklaşımı nasıldır?” Her şeyden önce şefkat ve rahmet Allah’a mahsustur ve Allah’ın sıfatlarıdı...
Annem hava kötü olunca derse gitme diyor
1.160
İstanbul’dan Hamdi Göcek: Annem hava kötü olunca (derse) gitme, üşürsün diyor. Ne yapmam lâzım? (Yaşım 50’den fazladır.) Anneler şefkat meleği gibidirler. Siz yüz yaşında da olsanız onların gözünde ç...
Rahim isminin şefkat burcunda tecellisi
24
Salih Bey: “Rahim isminin şefkat burcunda tecellisinden ne anlayacağız?   Bir Rahmet Eli Bediüzzaman Hazretleri bazı yüksek sıfatları bazı esma için bir tezahür ve tecelli alanı olarak zik...
İnsan ya taltif görecek, ya tokat yiyecek!
76
Yunus Bey: “Câmiü’s-Sağîr 3. Cildde geçen 2256 no’lu “Allah helâl kazanan, tutumlulukla harcayan, fazlasını da fakirlik ve ihtiyaç günü olan Kıyamet için önden gönderene merhamet etsin.” Mealindeki ha...
Annem iyilik karşılığı bana para veriyor
1.654
İstanbul’dan Hamdi Göcek: Yaşlı anneme iyilik yaptığımda çıkarıp para veriyor. Ben de çoğu zaman istemediğimi söylüyorum, bu sefer kırılıyor. Ne yapmam lâzım? Annenize iyilik yaptığınızda size para v...